Kayak: de Nederlandse rockhelden die hun tijd ver vooruit waren
HILVERSUM – Nederland heeft door de jaren heen heel wat muzikale grootheden voortgebracht, maar sommige bands kregen nooit helemaal de erkenning die ze verdienden. Kayak is daar misschien wel het mooiste voorbeeld van. Terwijl Britse groepen als Genesis, Yes en Pink Floyd de internationale podia veroverden, bouwde een stel eigenzinnige Nederlandse muzikanten aan een indrukwekkend oeuvre vol symfonische rock, meeslepende melodieën en muzikale hoogstandjes. Soms waren ze hun tijd vooruit, soms juist net te laat voor de muzikale mode van het moment. In 2026 vindt de redactie van AG het daarom hoog tijd om deze bijzondere band alsnog de aandacht te geven die hij verdient. Deze zaterdag-special is een ode aan Kayak. De geschiedenis begint in Hilversum, waar Ton Scherpenzeel en Pim Koopman samen met onder anderen gitarist Johan Slager, zanger Max Werner en bassist Cees van Leeuwen in 1972 de basis leggen voor Kayak. Wat volgt is een muzikale ontdekkingsreis langs complexe arrangementen, fraaie toetsenpartijen, virtuoos gitaarwerk en melodieën die zich moeiteloos in het geheugen nestelen. Nummers als Lyrics, Wintertime, Starlight Dancer en Ruthless Queen laten horen dat Kayak veel meer in huis heeft dan alleen technisch knappe muziek. Vooral met Ruthless Queen weet de band in 1979 een groot publiek te bereiken. Toch blijft de internationale doorbraak waarop de groep jarenlang hoopt grotendeels uit. Het talent is er, de muziek is er, maar de echte wereldroem blijkt een stuk moeilijker te veroveren. "Sommige bands schrijven muziek voor de hitlijsten. Kayak schreef muziek die de hitlijsten eigenlijk had moeten overstijgen." Een bijzondere opdracht In 1980 krijgt Kayak een bijzondere opdracht: muziek leveren voor Spetters, de geruchtmakende speelfilm van regisseur Paul Verhoeven. Componist Ton Scherpenzeel gebruikt hiervoor muzikale ideeën uit Lost Blue of Chartres, afkomstig van het album Periscope Life. Het resultaat is onder meer het instrumentale Theme from Spetters, dat op single verschijnt. Een opmerkelijke combinatie: de rauwe, soms confronterende filmwereld van Verhoeven tegenover de verfijnde, melodieuze composities van Kayak. Juist dat contrast maakt de muziek bijzonder. Waar veel filmmuziek na de aftiteling weer wordt vergeten, blijft dit thema voor liefhebbers van Nederlandse symfonische rock een herkenbaar muzikaal tijdsdocument. De absolute meesterwerken van Kayak Een jaar later, in 1981, verschijnt Merlin, volgens veel liefhebbers een van de absolute meesterwerken van Kayak. De volledige eerste plaatkant staat in het teken van de legendarische tovenaar Merlijn en de wereld van koning Arthur. Met stukken als Merlin, Tintagel, The Sword in the Stone en Niniane (Lady of the Lake) laat de band horen waartoe symfonische rock in staat is. Alleen is de timing opnieuw ongelukkig. De punk heeft eind jaren zeventig de gevestigde rockwereld flink opgeschud en begin jaren tachtig winnen new wave en compactere popmuziek steeds meer terrein. Uitgebreide composities en ambitieuze conceptalbums zijn commercieel minder aantrekkelijk geworden. Merlin groeit uit tot een geliefde klassieker onder kenners, maar de grote verkoopsuccessen blijven achter bij de artistieke prestatie. Na een eerste afscheid begin jaren tachtig blijft het lange tijd stil rond Kayak. Pas eind jaren negentig keert de band terug, waarna in 2000 het album Close to the Fire verschijnt. Er volgen nieuwe platen, concerten en zelfs een grootschalige uitwerking van het Merlin-verhaal in 2003. De bezetting verandert regelmatig en het overlijden van medeoprichter Pim Koopman in 2009 betekent een zwaar verlies. Toch blijft Ton Scherpenzeel, de muzikale spil van Kayak, nieuwe muziek maken. Uiteindelijk neemt de band in 2022 afscheid van het tourcircuit. Daarmee komt een indrukwekkende geschiedenis van bijna vijftig jaar grotendeels tot een einde. Geen wereldwijde stadionstatus, geen permanent verblijf in de schijnwerpers, maar wel een muzikaal erfgoed waarop Nederland bijzonder trots mag zijn. "Kayak was misschien niet altijd de juiste band op het juiste moment, maar goede muziek heeft gelukkig geen houdbaarheidsdatum." Een feest van herkenning En daarmee komen we in 2026. Een tijd waarin muziek vaak binnen enkele seconden moet overtuigen, algoritmes bepalen wat we te horen krijgen en een nummer van zeven minuten voor sommigen al een hele onderneming is. Juist daarom verdient Kayak het om opnieuw ontdekt te worden. Neem de tijd voor de prachtige composities, de verrassende tempowisselingen, het karakteristieke toetsenspel en de emoties die in deze muziek verscholen liggen. De redactie van AG heeft voor deze zaterdag-special een aantal bijzondere opnamen en videofragmenten verzameld. Voor de oudere liefhebbers een feest van herkenning, voor de jongere generatie misschien wel een aangename ontdekking. Zet de speakers wat harder, neem er rustig de tijd voor en geniet van Nederlandse muziekgeschiedenis op haar best. Kayak mag dan van het podium zijn verdwenen, de muziek verdient een eeuwigdurende toegift.